3. ಕಾನೂನು ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಗಣತಿದಾರರ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು
3.1 ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆ, 1948
3.1.1 ಗಣತಿದಾರರು ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಾಧಿಸುವಂಥದ್ದು. ನೀವು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರವು ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ ಮಂಜೂರಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. 1948ರ ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ವಹಿಸಲಿರುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನೂ ಸಹ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ವಹಿಸಲಾಗಿರುವ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿರೆಂಬುವುದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನಗಳಿಲ್ಲ. ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾನೂನಿನ ಹಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ.
3.1.2. 1948 ರ ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಯಮ 8 ಮತ್ತು 9 ರನ್ವಯ ಗಣತಿದಾರರಿಗೆ/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಿಗೆ ಇರುವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕುಟುಂಬವು ವಾಸವಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮನೆ, ಅವರಣ, ನಾವೆ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಗಣತಿದಾರರು/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಜನಗಣತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ /ಜನಗಣತಿ ಮನೆ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಬರೆಯಲು ಅಥವಾ ಅಂಟಿಸಲು/ಹಚ್ಚಲು/ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಾಲಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಗಣತಿದಾರರು/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
3.1.3 ಜನಗಣತಿ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಗಳು, 2022 ರ ನಿಯಮ 60 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಗಣತಿಯ ಮೂಲಕ ಜನಗಣತಿ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು- “ಸ್ವಯಂ-ಗಣತಿ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಜನಗಣತಿ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಈ ನಿಯಮಗಳ ಯಾವುದೇ ಇತರ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂ-ಗಣತಿಯ ಮೂಲಕ ಜನಗಣತಿ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
3.1.4. ಜನಗಣತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ [ನಿಯಮ 15] ಜನಗಣತಿ ಅಧಿಕಾರಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಪುಸ್ತಕ, ನಮೂನೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಜನಗಣತಿ ಅನುಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಈ ದಾಖಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ.
3.1.5. ಜನಗಣತಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಸೇವಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ [ನಿಯಮ 15 ಎ] – ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಗಣತಿದಾರರ/ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಎರವಲು ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು.
3.1.6 ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ (ನಿಯಮ 158) – ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗಣತಿದಾರರು/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಇವರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ದಾವೆ, ಕಟ್ಟಳೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜರುಗಿಸುವುದು ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆ ಅಥವಾ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
3.1.7 ಗಣತಿದಾರರು/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಂಡಗಳು – ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 1948ರ ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಗಣತಿದಾರರ/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ನೇಮಕಾತಿಯು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ, ತನಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿರುವ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ತಪ್ಪಿದಲ್ಲಿ ದಂಡಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.
3.2 ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 1948 ರ ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆಯ ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಅನುಬಂಧ-1 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ
3.3 ಜನಗಣತಿಯಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ 2009 ರ ಭಾಗ 27 ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ “ಯಾವುದೇ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ದಶವಾರ್ಷಿಕ ಜನಗಣತಿ, ಆಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಸಭೆಗಳು ಅಥವಾ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ/ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಬಾರದು” ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಜನಗಣತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ
ಜನಗಣತಿ ಕಾಯಿದೆ, 1948 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಣತಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಗಣತಿದಾರರು/ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು. ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ
. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ (ನಿಯಮ 8 ಮತ್ತು 9).
2022 ರ ಜನಗಣತಿ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ನಿಯಮಗಳ ವಿಭಾಗ 6D ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಗಣತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ದವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.
. ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಾವೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ (ನಿಯಮ 15).
.
ಜನಗಣತಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕೆಲಸ ನೀಡುವ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ನಿಯಮ 15A).
ಉತ್ತಮ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ದವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ನಿಯಮ 158).
. ಜನಗಣತಿ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವು ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಬಹುದು.
. ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ, 2009 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಬಹುದು.
ಜನಗಣತಿ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ದ ಬಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಂತೆ ಗೌರವ ಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.